Routekaart ondersteuning meer/hoogbegaafden in het onderwijs

Ieder kind verdient onderwijs dat past. Meer- en hoogbegaafde (MHB) leerlingen hebben recht op een onderwijsaanbod dat hen uitdaagt en ondersteunt, zodat ook zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. In deze routekaart vind je tips en informatie om het onderwijsaanbod zo goed mogelijk af te stemmen op de behoeften van de MHB leerling.

Op deze routekaart spreken we van Meer-en HoogBegaafdheid (MHB). Er is geen eenduidige definitie van Meer-en Hoogbegaafd, maar vaak gaat het om een combinatie van 3 factoren (Mönks, 1985):

  •   Bovengemiddelde tot (zeer) hoog cognitief denkvermogen
  •   Motivatie: sterke interesse/drive om nieuwe dingen te leren
  • Creatieve manier van denken een intensere manier van ervaren en voelen, denk hierbij aan:
    • Kritische instelling  
    • Perfectionisme  
    • Sterk gevoel voor rechtvaardigheid (hoog) gevoeligheid

Kinderen met MHB hebben, net als alle andere kinderen, zeer uiteenlopende karakters en manieren om zich te uiten. Vanuit HGW staan de onderwijsbehoeftes centraal en is het van belang om zowel vanuit kenmerken van MHB als overige eigenschappen van het kind en de omgeving (school en thuis) te bepalen wat er nodig is om tot ontwikkeling te komen.

Piramide

Stap 1

Zet een goede basis neer voor alle kinderen.

  • Maak een groepsplan en stem (op 3 niveaus) planmatig af.
  • Signaleer MHB met onder andere informatie van de vorige leerkracht (of voorschoolse begeleiding), ouders, observaties, schoolwerk, toetsgegevens. Soms blijft Talent ontzichtbaar. Lees bijvoorbeeld ook ongezien, onzichtbare hoogbegaafde leerlingen. Gebruik eventueel aanvullende signaleringsinstrumenten.

Stap 2

Bied individuele leerlingen die dat nodig hebben iets anders of extra’s binnen je groep.

  • Breng de onderwijsbehoeften voor deze leerling in beeld.
  • Ga hierover met de leerling in gesprek.
  • Benut de handreiking voor verrijken (zie scholing Gameeleon).
  • Betrek ook de ouders, intern begeleider en eventuele interne HB-specialist voor overleg, eventueel een laagdrempelig consult via begaafdonderwijs@swvunita.nl.
  • Denk in je aanpak aan compacten én verrijken, zoals verdiepen via het pluswerk van de reken/taalmethodes en verdiepen via taxonomie van Bloom, denksleutels, projecten e.d. (zie kenniscentrumhb.nl).
  • Houd voor ogen met welk doel je aanpassingen doet (denk naast kerndoelen vooral aan schoolplezier, leren leren, sociaal gedrag).
  • Denk aan een top-down benadering en het benoemen van doel, nut en noodzaak van leerstof/opdrachten.
  • Leg vast wat je doet, met welk doel en evalueer je aanpak (ook met het kind).
  • Ga na of er méér leerlingen zijn die kunnen profiteren van hetgeen je een individuele leerling wilt aanbieden en neem hen mee in je aanpak.
  • Overweeg scholing via Gameeleon gameeleon.nl/thema/meerbegaafd.

Stap 3

Als de aanpak in je groep onvoldoende passend is faciliteer dan dat een leerling in een andere setting bepaalde doelen wel kan behalen. Denk hierbij aan een plusklas op de school of op een andere school binnen je bestuur.

  • Zorg voor een verbinding tussen de aanpak binnen en buiten de groep: stem af met je collega wat het kind buiten je klas doet en houd er rekening mee in het werk voor de leerling in de groep.
  • Blijf kind en ouders betrekken in dit proces.
  • Leg vast wat je doet, met welk doel en evalueer je aanpak (met alle betrokkenen, vooral het kind).

Unita

Stap 4

Als er ondanks bovenstaande stappen onvoldoende passend onderwijs geboden kan worden dan vraag je extra hulp voor de school en je leerling bij het samenwerkingsverband.

  • De intern begeleider-er vraagt via TOMMY ondersteuning van een trajectbegeleider aan. Zorg voor intensieve samenwerking met ouders en schoolteam.
  • Leg perspectief en aanpak vast in een OPP.
  • Vraag eventueel een HBDB of Arrangement plus aan (in afstemming met trajectbegeleider).
  •  Bespreek en/of onderzoek de mogelijkheden van een andere onderwijssetting.
  • Denk aan HBE of TOP voor intensieve begeleiding en (proces)onderzoek, als er in huidige setting vragen blijven bestaan bij bijzonder complexe situaties.

Unita

Stap 5

Als er binnen de huidige setting onvoldoende mogelijkheden zijn om de leerling te ondersteunen op een passende manier volgt een verwijzing naar een andere setting.

  • Verken met elkaar de mogelijkheden bij andere scholen (met expertise op gebied van HB)
    binnen of buiten de regio.
  • Als gespecialiseerd onderwijs passend lijkt doet IB een aanvraag voor een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) in afstemming met alle betrokkenen.
Terug naar Basisondersteuning meer-en hoogbegaafd