Sociaal-emotionele ontwikkeling: de basis voor leren en deelnemen
Sociaal-emotionele ontwikkeling gaat over hoe kinderen zichzelf leren begrijpen, omgaan met gevoelens, relaties opbouwen en deelnemen aan de groep. Het vormt een belangrijke basis voor het leren en voor het functioneren op school. Kinderen die zich veilig voelen, vertrouwen hebben in zichzelf en positieve relaties ervaren, zijn beter in staat om zich te ontwikkelen en tot leren te komen. Een leerling gebruikt sociaal-emotionele vaardigheden bijvoorbeeld wanneer hij samenwerkt met klasgenoten, om hulp vraagt, omgaat met teleurstellingen of conflicten oplost.
Wat verwachten we van school en schoolbestuur?
Een basisschool hoort de sociaal-emotionele ontwikkeling niet als een losstaand onderdeel van het onderwijs te zien, maar als een integraal onderdeel van het dagelijks handelen binnen de school. Vanuit onderzoek en de praktijk weten we dat een veilig, positief en voorspelbaar schoolklimaat een belangrijke voorwaarde is voor de ontwikkeling van sociaal-emotionele vaardigheden. Leerkrachten werken daarbij handelingsgericht. Dat betekent dat zij observeren, signaleren, een passende aanpak kiezen, de voortgang volgen en evalueren wat werkt. Zij hebben aandacht voor verschillen tussen leerlingen in bijvoorbeeld zelfvertrouwen, emotieregulatie, sociale interactie en participatie in de groep. Het schoolbestuur is verantwoordelijk voor de randvoorwaarden die hiervoor nodig zijn. Dat betekent onder andere dat er beleid is rondom sociaal-emotioneel leren en sociale veiligheid, dat leerkrachten toegang hebben tot expertise en professionalisering en dat duidelijk is hoe ondersteuning binnen de school georganiseerd wordt.
Concreet betekent dit dat leerkrachten vanuit de basisondersteuning:
- Expliciet aandacht besteden aan sociaal-emotioneel leren, zoals het ontwikkelen van zelfvertrouwen, weerbaarheid, zelfkennis en sociale vaardigheden
- Werken met preventieve programma’s gericht op het versterken van positief gedrag, het voorkomen van pestgedrag en het bevorderen van sociale competenties
- Zorgen voor een veilig en positief klassenklimaat met duidelijke gedragsverwachtingen, gezamenlijke afspraken en respectvolle omgangsvormen
- Leerlingen ondersteunen bij het herkennen, begrijpen en reguleren van emoties
- Gelegenheden creëren waarin leerlingen kunnen samenwerken, conflicten leren oplossen en positieve relaties kunnen opbouwen
- De sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen systematisch volgen en signaleren wanneer extra ondersteuning nodig is
- Tijdig lichte problematiek, zoals faalangst, teruggetrokken gedrag of moeite met sociale participatie, in kaart brengen en passende begeleiding bieden
- Aandacht besteden aan de ontwikkeling van executieve functies die samenhangen met sociaal-emotioneel functioneren, zoals impulscontrole, plannen en taakaanpak
- Samenwerken met ouders zodat school en thuis elkaar versterken in de ondersteuning van de sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind
- Handelen vanuit de wetenschap dat sociaal-emotioneel welbevinden, gedrag en leren nauw met elkaar samenhangen
Het doel is dat kinderen zich ontwikkelen tot zelfbewuste, weerbare en sociaal vaardige personen die zich veilig voelen op school en actief deelnemen aan de groep. Zij leren hun gevoelens te begrijpen, rekening te houden met anderen, verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag en constructief om te gaan met uitdagingen. Dat draagt niet alleen bij aan hun welbevinden, maar ook aan hun ontwikkeling, betrokkenheid en schoolsucces. Sociaal-emotionele ontwikkeling wordt gezien als een belangrijke basis voor leren, participeren en het opbouwen van positieve relaties. We verwachten hierbij dat leerkrachten op de hoogte zijn van hoe de ontwikkeling van kinderen op dit gebied verloopt binnen de basisschool en gebruikmaken van passende leerlijnen zoals de Basisleerlijn Sociaal gedrag van de CED-groep, observatie-instrumenten en interventies.
Wanneer kan een school SWV Unita inschakelen?
Wanneer er aan de basisondersteuning is voldaan en de leerkracht voldoende heeft ingezet op het bevorderen van de sociaal-emotionele ontwikkeling, maar er sprake blijft van meervoudige, complexe problematiek, kan een verkennende consultatie aangevraagd worden bij Unita. Een deskundige uit de expertisepool kan helpen om de situatie te verhelderen, de mogelijkheden te verkennen en een passende aanpak te bespreken.